|
|
Poradnia językowa Agape – nasze porady
Zobacz porady:
• Czy stawiamy kropkę po skrótach takich wyrażeń, jak: „według” lub „numer”?
• „W cudzysłowiu” czy „w cudzysłowie”?
• Czy stawiać przecinek po wtrąceniach?
• Czy forma słowa „przekonywujący”, często pojawiająca się w tekstach, jest poprawna?
• Jak poprawnie zapisać skrótowiec: USA czy U.S.A.?
• Kiedy stosujemy łącznik w przymiotnikach typu: „polsko-angielski”?
• Jak piszemy przedrostki: „super-”, „pseudo-”, „eks-”, „ultra-”, „mini-”?
• Jaka forma jest poprawna: „tak, że” czy – z przecinkiem przed sformułowaniem – „tak że”?
• Internet i intranet – wielką czy małą literą?
• Jak poprawnie zapisywać wyrazy „e-mail” i „SMS”? Czy istnieją polskie formy gramatyczne?
• Jak zapisywać liczebniki porządkowe cyframi: 10. czy 10-ty,
lata 90’ czy lata ’90?
• Czy można napisać „lawinowy wzrost”?
• Jak prawidłowo piszemy „zimnowalcowany” i „gorącowalcowany”?
• Czy przy pisaniu adresu na kopertach ulicę Krakowskie Przedmieście powinniśmy pisać ze skrótem ul., czy bez niego?
• W Małogoszczy czy w Małogoszczu?
• Czy wstawiamy spację między liczbę a jednostki miar?
• „Ze sobą" czy „z sobą”?
• Auditor czy audytor?
• Problem z nazwami stanowisk
• Czy można używać zwrotu „flota samochodowa”?
• Jak piszemy skróty w nazwach ulic – wielkimi czy małymi literami?
• Czy „Bydgoszcz położona jest”, czy raczej „Bydgoszcz położony jest”?
• Jak piszemy wyrazy: nie droższy, nie lepiej – razem czy osobno?
• Jak odmieniać imię Honey?
• Jak piszemy wyrażenie „Państwo”?
• Jak napisać: „radosnych Świąt Wielkanocnych” czy „radosnych świąt Wielkanocnych”?
• Jak prawidłowo powinnam napisać słowo „średnio zaawansowany”?
• Jak powinniśmy mówić prawidłowo: do Chorwacji czy na Chorwację (np. wyjeżdżam na wczasy)?...
• Jak powinno się napisać: jakby czy jak by?
• Czy poprawnie mówi się, że jakiś środek jest „udrożniający” czy „udrażniający”?
• Która z form odmiany jest prawidłowa: ulica Hauke Bosaka czy też Haukego Bosaka?
• Czy sformułowanie „w przeciwności do kogoś, czegoś” jest równie poprawne jak „w przeciwieństwie do kogoś, czegoś”?
• Czy sformułowania: „obuwie są dostępne” i „obuwie jest dostępne” są poprawne?
• Jeśli ktoś złamał prawo to mówi się, że „prawo zostało złamane”. A gdy ktoś obszedł prawo to „prawo zostało...?”
• Czy można bisować dwukrotnie, skoro bis znaczy: dwukrotnie, powtórnie, jeszcze raz?
• Czy piszemy „we krwi” czy „w krwi”?
• Czy jeśli coś „potrafi zdziałać cuda”, można też powiedzieć, że coś „działa cuda”?
• Jaka jest prawidłowa forma zapisu skrótu „mój telefon wewnętrzny”?
• Jaka jest poprawna forma dla rzeczownika liczby mnogiej „płytki”?
• Czy stawiamy kropkę na końcu podpisów pod zdjęciami?
• Czy wyrażenie „południowy zachód” pisze się razem, czy osobno?
• Jak napisać zdanie: „Zobowiązuję się do nierozpowszechniania, niepublikowania, niekopiowania, niewykorzystywania”?
• Czy słowo „flatplan” ma swój polski odpowiednik. Czy istnieje oficjalne słowo lub zwrot na określenie podpisu pod zdjęciem?
• Jak napisać poprawnie zdanie: „By poznać Wasze opinie jeszcze lepiej…” czy „By poznać Wasze opinie jeszcze bardziej…”?
• Jak lepiej napisać: zwiększam dodatek na 1000 zł czy do 1000 zł?
• Jak powiedzieć poprawnie: „kompozycja olejów” czy „kompozycja olei”?
• Litera: wystuknięta czy wystukana?
• Prawidłowe użycie przyimków
• Znaczenie i zastosowanie słowa „implementacja”
• Nazwy świąt i dni świątecznych
• O związkach frazeologicznych
• Jak poprawnie pisać datę w tekście?
• Czy w zestawieniu znaków w rodzaju: ?”. !”. ...”. stawiamy kropkę na końcu...
• Jak pisać daty?
• Czy funkcje i tytuły naukowe (dyrektor, profesor) piszemy z dużej litery?
• Przeciwgrzybiczne czy przeciwgrzybicze?
• Czy przecinki są poprawnie wstawione w zdaniu...
• Tautologia, czyli potocznie „masło maślane”
• Użycie związków frazeologicznych
• Kiedy stawiać przecinek w wyrażeniach typu: „Zgodnie
z art. 4”…
• Równoważniki zdań (wypowiedzi bez orzeczenia)
• Użycie zwrotu „Proszę Panią”
• Czy można odmieniać wyraz wideo?
• Które ze zdań jest poprawne? „Udzielam Panu kary upomnienia”...
• Czy poprawne są zdania typu: „Celem jest zwalczanie i zapobieganie...
• Zasady pisowni wyrazów z przedrostkiem „poza”
• O słowie „charyzmatyczny”
• Formy grzecznościowe na kopercie listu
• „Zbierać najlepsze żniwa” czy „zbierać najlepsze żniwo”?
•
Wyrażenie „nowo otwarty” – razem czy osobno?
• Pisownia „nie” rozdzielna czy łączna?
• Jak prawidłowo podzielić wyraz „poduszka”
Czy stawiamy kropkę po skrótach takich wyrażeń, jak: „według” lub „numer”?
Kropki nie stawiamy po skrótach, które składają się z pierwszej i ostatniej litery skracanego wyrazu. Poprawnymi zapisami będą zatem: „wg” i „nr”.
^^
Jak brzmi poprawnie odmiana wyrazu „cudzysłów”: „W cudzysłowiu” czy „w cudzysłowie”?
Poprawna forma to „w cudzysłowie”. Odmiana wyrazu „cudzysłów” sprawia wielu osobom problemy. Poprawną odmianę najłatwiej zapamiętać dzięki prostemu porównaniu: cudzysłów odmienia się podobnie jak „rów”, czyli: „w rowie”/„w cudzysłowie”
(a nie: „w rowiu”/„w cudzysłowiu”).
^^
Czy stawiać przecinek po wtrąceniach?
Czy poprawna jest interpunkcja w zdaniu:
„Ze względu na zagęszczenie osób, nie wystarczało już miejsca w domach”?
Zasadniczo nie stawia się przecinka po rozpoczynających zdanie wyrażeniach: „na podstawie”,
„w wyniku”, „ze względu”, „na mocy”, „w odróżnieniu od”, „zgodnie z”, jeżeli po wyrażeniach tych nie występuje wtrącenie.
Wyrażenia te oddzielamy przecinkiem, jeśli stanowią dopowiedzenie lub wtrącenie:
„Konkurs został zrealizowany, zgodnie z warunkami umowy, we współpracy z patronatami”.
Jeżeli wyrażenia nie stanowią dopowiedzenia lub wtrącenia, przecinek nie jest konieczny:
„Konkurs został zrealizowany zgodnie z warunkami umowy”.
^^
Czy forma słowa „przekonywujący”, często pojawiająca się w tekstach, jest poprawna?
Forma ta nie jest uważana za poprawną, ale w różnego rodzaju tekstach, zwłaszcza pojawiających się w internecie, funkcjonuje równie często, co formy poprawne: „przekonujący” oraz „przekonywający”.
^^
Jak poprawnie zapisać skrótowiec: USA czy U.S.A.?
Zgodnie z zasadami pisowni polskiej prawidłowym zapisem będzie: USA. Nie stawiamy kropki w skrótowcach zarówno rodzimych, jak i obcych przyswojonych.
^^
Kiedy stosujemy łącznik w przymiotnikach typu: „polsko-angielski”?
Łącznik w przymiotnikach typu „polsko-angielski” stosujemy, jeśli dany przymiotnik złożony jest z dwóch członów znaczeniowo równorzędnych. Pomocą może okazać się podstawienie pod łącznik spójnika ,,i”, np. biało-czerwona flaga (biała i czerwona).
^^
Jak piszemy przedrostki: „super-”, „pseudo-”, „eks-”, „ultra-”,
„mini-”?
Przedrostki typu: „super-”, „pseudo-”, „eks-”, „ultra-”, „mini-” piszemy łącznie z wyrazami pospolitymi (np. pseudoartysta, minirozmówki). Natomiast użycie ich przed nazwami własnymi wymaga zastosowania łącznika (np. super-Polak).
^^
Jaka forma jest poprawna: „tak, że” czy – z przecinkiem przed sformułowaniem – „tak że”?
Interpunkcja zależy w tym przypadku od kontekstu zdania, od znaczenia, które chcemy zaakcentować. Poprawny jest zapis: „Mówił wyraźnie, tak że wszyscy zrozumieli”, ale: „Mówił tak, że wszyscy zrozumieli”. W pierwszym zdaniu cały człon ”tak że” wyraźnie należy do zdania podrzędnego. Moglibyśmy nawet zamiennie użyć słowa „więc” („Mówił wyraźnie, więc wszyscy zrozumieli”). W drugim zdaniu akcent zdaniowy pada na słowo „tak”.
Podobną regułę stosuje się np. w sformułowaniu „tym bardziej że”. Łatwo dostrzec tego typu zależność, porównując zdania:
„Boję się duchów, tym bardziej że mieszkam w starym domu.”
„Boję się duchów tym bardziej, że mieszkam w starym domu”
Zmiana położenia przecinka zmienia też znaczenie samego zdania.
^^
Dotychczas w naszej gazecie zakładowej internet i intranet jako nazwy własne
pisaliśmy wielka literą, ale w innych czasopismach te słowa bardzo często pisane są małą literą. Jak jest prawidłowo?
Pisownia słowa „internet” wielką literą początkowo związana była z pochodzeniem tego słowa. Funkcjonowało ono jako nazwa własna. Ze względu na ekspansję internetu i coraz powszechniejsze jego użycie nie tylko jako medium, ale w ogóle jako kanału komunikacyjnego, jego nazwę od jakiegoś czasu przyjęło się pisać małą literą (podobną historię ma słowo telefon). Zadziałała tu tzw. zasada uzusu, czyli powszechnego użycia. Jest związana z ułatwianiem codziennej komunikacji.
Do niedawna zdarzało się, że internet jako sieć globalną pisaliśmy wielką literą, a jakiś „wycinek” internetu albo internet działający w danej firmie (czyli intranet) – małą literą. Jednak w związku z działaniem uzusu językowego przyjęta pisownia to internet i intranet.
^^
Jak poprawnie zapisywać wyrazy „e-mail” i „SMS”? Czy istnieją polskie formy gramatyczne?
Przede wszystkim poprawna jest forma „e-mail”, a nie „email”, a już z pewnością nie potocznie używana forma „mail”. Jest to zarazem nazwa poczty elektronicznej, adresu tej poczty i samego listu. Natomiast SMS, czyli skrót od angielskiego „Short Message Service” można zapisywać wielkimi literami (SMS) lub słownie (esemes). Niepoprawna jest popularna forma „sms”.
E-mail i SMS odmieniają się zgodnie z regułami języka polskiego, podobnie jak obcojęzyczne nazwiska, acz w wielu przypadkach zachowuje się obcojęzyczną formę wyrazu bez odmiany. Poprawniej jest zatem wysłać SMS (acz wysyłanie SMS-a też jest dopuszczalne) oraz wysłać e-mail (ale już nie wysłać e-maila). Z drugiej strony tekst jest zawarty w SMS-ach i w e-mailach. E-maile wysyłam „na adres” lub „pod adresem” (kogoś). Pierwsza forma jeszcze kilka lat temu uznawana była za rusycyzm, dziś można ją znaleźć w słownikach. Warto zauważyć także, że poprawniej jest pisać o mejlowaniu, a nie o e-mailowaniu. Natomiast SMS kategorycznie kierowane są „pod numer” (forma „na numer” jest błędem).
Podobne reguły stosuje się przy odmianie innych pojęć związanych z komunikacją oraz internetem, np. blog, chat, e-book.
^^
Jak zapisywać liczebniki porządkowe cyframi: 10. czy 10-ty, lata 90’ czy lata ’90?
Niepoprawny jest z pewnością zapis „10-ty”, czyli łączenie cyfry z końcówką fleksyjną. Jeśli chodzi o zapis z kropką, słownikowa reguła nakazuje po cyfrach arabskich zawsze stawiać kropki. Jednak ogólnie przyjętym zwyczajem jest, że jeżeli z kontekstu zdania można wyraźnie odczytać, iż mamy do czynienia z liczebnikiem porządkowym, kropka nie jest konieczna. Dla przykładu użycie kropki w zdaniach: „Lekarz zbadał 1. dziecko” i „Lekarz zbadał 1 dziecko” zmienia jego treść. Nie stawia się także kropek w zapisie dat, czyli: „24 grudnia”, a nie „24. grudnia”.
Popularny zapis „lata 90' ubiegłego wieku”, czyli z apostrofem jest z punktu widzenia ortografii niepoprawny. W tym wypadku należy użyć zapisu z kropką, czyli „lata 90. ubiegłego wieku”. Sam apostrof w kontekście daty pojawił się jako skrótowa forma zapisu pierwszych cyfr roku (tysięcy i setek), np. „Grudzień ’90”. Maniera jest prawdopodobnie kalką z języka angielskiego, gdzie apostrof skraca zapis, np. „rock'n'roll” zamiast „rock and roll”. Z punktu widzenia języka polskiego nie jest to forma poprawna, ale zadomowiła się na dobre w drukowanych tekstach i nie jest postrzegana jako rażący błąd.
^^
Czy możliwy jest związek frazeologiczny typu „lawinowy wzrost”? Uczono mnie, że lawiny lecą raczej w dół, więc poprawnie byłoby „lawinowy spadek” – np. notowań...
W Słowniku Języka Polskiego „lawinowy” jest definiowany dwojako: jako ten, który jest związany ze śnieżną lawiną i ten, który pojawia się nagle i szybko się powiększa. W niektórych związkach frazeologicznych logika ustępuje miejsca uzusowi, czyli użyciu powszechnemu. „Lawinowy wzrost” np. cen ma obrazować ich szybki wzrost. Określenie pojawia się w mediach wyjątkowo często, prawdopodobnie ze względu na swoją nośność i specyfikę brzmienia. Określenie jest już w powszechnym użyciu i jest prawidłowe, chociaż może budzić pewne zastrzeżenia ze względu na swoje geograficzne konotacje. Podobnie lawinowo napływają informacje, notujemy lawinowy odpływ dewiz, ale też lawinowy spadek. Dlatego określenie „lawinowy wzrost notowań” jest również prawidłowe, bo odnosi się do tempa, a nie kierunku. Lawina to po prostu utrata pewnej stabilności i przemieszczanie się.
^^
Jak prawidłowo piszemy „zimnowalcowany” i „gorącowalcowany”?
Wyrazy „zimnowalcowany” i „gorącowalcowany” pisze się łącznie. Pisownią podobnych słów rządzi zasada, że wyrażenia, w których pierwszy człon jest przysłówkiem, a drugi jest imiesłowem odmiennym lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek, traktuje się jako zestawienia i pisze rozdzielnie. Jednak niektóre takie słowa scaliły się i ten przypadek jest właśnie przykładem takiego scalenia. W przypadku tych słów składniki połączeń nie wykazują już doraźnej cechy obiektu, do którego się odnoszą, lecz stanowią o jego trwałej właściwości. Tak jest w przypadku „zimnowalcowanego” i „gorącowalcowanego” – tak jak „słabosłyszący” – tu chodzi o schorzenie, ale: student słabo słyszący wykład; szybkoschnący lakier, ale szybko schnąca tkanina.
^^
Czy przy pisaniu adresu na kopertach ulicę Krakowskie Przedmieście powinniśmy pisać ze skrótem ul., czy bez niego?
Krakowskie Przedmieście, podobnie jak Nowy Świat, czy Rynek Starego Miasta są nazwami używanymi zwyczajowo jako samodzielne określenia nie tylko ulicy, ale też pewnego małego rejonu Warszawy (podobnie jak np. nazwy parków – Łazienki, Agrykola). Nie jest więc błędem mówienie o budynku na Krakowskim Przedmieściu. Jednak oficjalna nazwa brzmi: ulica Krakowskie Przedmieście, podobnie jak nazwy innych warszawskich ulic zaczerpnięte z historycznego nazewnictwa w stolicy: jest więc ulica Kamienne Schodki, ulica Burleska, ulica Kanonia. Zatem adres na kopercie powinien być zgodny z nazewnictwem oficjalnym, czyli: ul. Krakowskie Przedmieście 28.
^^
Jak prawidłowo odmienić nazwę miejscowości Małogoszcz – nie ma sklepu w
Małogoszczy, czy nie ma sklepu w Małogoszczu?
Prawidłowa forma to Małogoszczu.
^^
Czy powinno się wstawiać spację między liczbę a jednostkę, np.: 100 g
czy 100g, 1 % czy 1%, 2 szt. czy 2szt.?
Symbole walut oraz oznaczenia jednostek miar zapisuje się po liczbie z odstępem, a więc będzie 100 g, 2 szt., znak procentu jest wyjątkiem, który pisze się bez odstępu, czyli w tym przypadku 1%, choć w tekście zalecamy pisać symbol słownie, czyli 1 proc.
^^
Czy poprawny jest zapis: „ze sobą”? W słowniku znajduję tylko: „z sobą”.
Zapis „ze sobą" jest jak najbardziej poprawny. „Ze” to oboczna forma przyimka „z”, której używa się w sytuacjach, w których wymówienie krótszej formy w zestawieniu z pierwszą głoską kolejnego wyrazu nastręczałoby trudności. Ta oboczność ma także historyczne uzasadnienie, związane z rozwojem języka polskiego i zanikiem jerów, ale z punktu widzenia poprawności kwestie historyczne mają drugorzędne znaczenie.
Analogicznymi obocznościami są np. „w” i „we”, „przez” i „przeze”. Przykłady zastosowań (wszystkie poprawne):
„z domem”, ale „ze smakiem”,
„w poniedziałek”, ale „we wtorek”,
„przez płot”, ale „przeze mnie”.
Przykładów jest więcej, ale wróćmy jeszcze na chwilę do tego, który jest przedmiotem odpowiedzi. Jest on o tyle wyjątkowy, że tak naprawdę można spokojnie użyć obu form, ponieważ da się wymówić bez większej trudności (choć chyba drugą łatwiej...) zarówno „z sobą”, jak i „ze sobą”. I obie są poprawne!
^^
Jak powinno brzmieć określenie specjalisty zajmującego się
przeglądem systemów zarządzania ISO? Osoby, piastujące te funkcje, upierają się przy nazwie auditor.
Trwa spór o pisownię tego słowa, nawet wśród językoznawców. Uważamy, że prawidłowa nazwa tej funkcji to audytor, zgadzając się z opinią prof. Jerzego Bralczyka.
^^
Przy drukowaniu firmowych wizytówek napotkaliśmy problem związany z nazwami
stanowisk. Czy powinno się pisać np. Specjalista ds. Badań Laboratoryjnych, czy Specjalista Badań Laboratoryjnych, Specjalista ds. Promocji, czy Specjalista Promocji?
Sugerujemy jednak wersję: specjalista ds. badań laboratoryjnych – jako bardziej czytelną i jednoznaczną, a zarazem najpowszechniej stosowaną współcześnie. Dodatkowo warto pamiętać, że funkcje piszemy małą literą, choć na wizytówkach w większości przypadków są pisane wielką literą.
^^
Mam wątpliwości związane ze słowem flota. Zauważyłam w jednym z Waszych tekstów zwrot „flota samochodowa”. To określenie stało się modne. Słowniki mówią, że flota to coś pływającego. Winno się więc chyba używać zwrotu tabor samochodowy?
Słownikowym i podstawowym znaczeniem słowa „flota” jest faktycznie coś pływającego, a konkretnie zespół statków lub okrętów. Znaczenia słów jednak stale się poszerzają i tu mamy do czynienia z takim poszerzeniem – od pewnego czasu firmy nazywają swój tabor flotą. Za nimi prasa firmowa, która musi posługiwać się zbliżonym do firmowego językiem.
Dlaczego słowo „tabor” zostało wyparte? Być może jako przestarzałe albo kojarzące się z taborem cygańskim... W gruncie rzeczy wytłumaczenie jest o wiele prostsze i... takie, jak zwykle. Wyparcie słowa „tabor” przez słowo „flota” wiąże się z wpływem języka angielskiego na język polski. Po angielsku słowo „fleet” używane jest do określenia zespołu pojazdów, w tym również samochodów. Wraz z ekspansją międzynarodowych korporacji następuje ekspansja anglojęzycznej lub kalkującej anglojęzyczną terminologii.
^^
Pytanie dotyczy pisowni nazw ulic typu patronackiego, gdy nie używamy całej nazwy, a tylko nazwiska. Czy pisać: „ulica Księdza Popiełuszki” czy „ulica księdza Popiełuszki”; „ulica Van Gogha” czy „ulica van Gogha”?
Jeśli chodzi o nazwy ulic, zasada naczelna głosi, że wszystkie człony piszemy wielkimi literami (z wyjątkiem samego słowa ulica i jego skrótu ul.). Ta zasada obejmuje również nazwy wieloczłonowe, takie jak: ul. 21 Pułku Piechoty Dzieci Warszawy, ul. Orderu Uśmiechu, ul. Pod Skocznią, ul. Przy Bażantarni, ul. Ks. Jana Sztuki, ul. Księcia Janusza.
Przeglądając spis ulic np. Warszawy, można jednak znaleźć zapisy typu: ul. van Gogha, ul. gen. Maczka. Przedrostki nazwisk i skróty są pisane małymi literami. Dlatego, zgodnie z uzusem, nie będzie błędu ani przy zapisie „ul. Księdza Popiełuszki”, ani w wersji „ul. ks. Popiełuszki”.
Uzus to powszechna praktyka językowa, która czasem odbiega od sztywnych reguł. Dla wszystkich zrozumiała, a także powszechnie akceptowana – nawet jeśli częściowo nie odpowiada sugerowanej w słownikach regule.
^^
Jak powinno się poprawnie mówić: „Bydgoszcz położona jest” czy „Bydgoszcz położony jest”?
Nazwa miasta Bydgoszcz gramatycznie jest rzeczownikiem rodzaju żeńskiego. Tak więc: Bydgoszcz położona jest nad Brdą, jadę do Bydgoszczy, wspomnienia zawdzięczam Bydgoszczy, widzę Bydgoszcz, opowiadam o Bydgoszczy, tęsknię za Bydgoszczą.
^^
Jak piszemy wyrazy: nie droższy, nie lepiej – razem czy osobno?
Partykułę „nie” piszemy oddzielnie z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym, np.:
• nie lepszy, nie najlepszy;
• nie droższy, nie najdroższy;
• nie lepiej, nie najlepiej;
• nie gorszy, nie najgorszy;
• nie łatwiej, nie najłatwiej;
• nie łatwiejszy, nie najłatwiejszy.
^^
Jeden z bohaterów historii, którą czytam, ma na imię Honey (z języka angielskiego wym. Hanii). Zastanawiam się, jak powinno się odmieniać tę nazwę w języku polskim? Czy ta deklinacja powinna brzmieć tak?:
M. Honey,
D. Honeya? Honeyego? (fonetycznie powinno to chyba brzmieć Haniego),
C. Honeyowi? Honeyemu? (fonetycznie: Haniemu),
B. Honeya? Honeyego? (fonetycznie: Haniego),
N. Honeyem? Honeym? (fonetycznie: Haniim),
Msc. Honeyu? Honeyem? (fonetycznie: Haniim)?
I jak zastosować w tej odmianie apostrofy (np. Honey'emu)?
Jeżeli to imię bohatera płci męskiej, odmiana powinna wyglądać następująco:
M. Honey
D. Honey'ego
C. Honey'emu
B. Honey'ego
N. Honey'im
Msc. Honey'im
W. Honey!
Proponowana wymowa jest prawidłowa – tak właśnie powinno to brzmieć.
^^
Moje pytanie dotyczy pisowni wyrażenia „Państwo” (mam na myśli wyrażenie stosowane w oficjalnych pismach, rozpoczynanych zwrotem „Szanowni Państwo!”). Jaka jest poprawna odmiana tego wyrażenia w zdaniu: „dokonaliśmy zmian w wykorzystywanych przez Państwa programach”, czy: „dokonaliśmy zmian w wykorzystywanych przez Państwo programach”?
A oto wzór deklinacyjny odmiany rzeczownika Państwo (w znaczeniu grzecznościowym):
M. kto? co? Państwo np. Malinowscy
D. kogo? czego? (np. nie ma) Państwa Malinowskich
C. komu?czemu? (np. się przyglądam) Państwu Malinowskim
B. kogo? co (np. widzę)? Państwa Malinowskich
Ms. z kim? z czym? (np. rozmawiam) Państwem Malinowskimi
N. o kim? o czym? (np. opowiadam) Państwu Malinowskich
W. o! Państwo Malinowscy!
W tym przypadku musimy użyć biernika (wykorzystywany przez kogo, co?). A więc: wykorzystywany przez Państwa.
Gdybyśmy napisali „wykorzystywany przez Państwo”, można by to rozumieć jako zwrot odnoszący się do państwa jako aparatu władzy, a przecież tutaj chodzi o inne znaczenie tego słowa.
^^
W związku ze zbliżającą się Wielkanocą mam pytanie, czy poprawnie napisane życzenia to: „radosnych Świąt Wielkanocnych” czy „radosnych świąt Wielkanocnych”, czy może „radosnych świąt Wielkiej Nocy”?
A oto poprawne wersje:
• radosnych Świąt Wielkanocnych!
• radosnej Wielkanocy!
• radosnych świąt Wielkanocy!
• radosnych świąt Wielkiejnocy!
^^
Jak prawidłowo powinnam napisać słowo „średnio zaawansowany” łącznie czy rozdzielnie, ponieważ niektóre słowniki ortograficzne wskazują na pisownię rozłączną?
Słowo średnio, również traktowane jako spójna część znaczeniowa większości przymiotników i imiesłowów, piszemy oddzielnie np.: średnio zaawansowany, średnio wypieczony, średnio wydajny, średnio oszczędny, średnio sytuowany itp.
Słowo to pisane jest łącznie jedynie w stałych, istniejących jako oddzielne definicyjnie, słowach-zrostach np. średniowieczny, średnioziarnisty, średnioterminowy, średnioprężny.
^^
Jak powinniśmy mówić prawidłowo:
• do Chorwacji czy na Chorwację (np. wyjeżdżam na wczasy)?
• do solarium czy na solarium (np. chodzę raz w tygodniu)?
• czy rzeczownik radio odmienia się czy nie (czyli zamiast „słyszałem w radio” ma być „słyszałem w radiu”)?
Zawsze jedziemy do Chorwacji, chociaż jeździmy np. na Słowację. Okazuje się jednak, że językoznawcy dopuszczają obecnie także formę do Słowacji. Ale „na Chorwację” to błąd językowy.
Zdecydowanie chodzi się do solarium, a nie „na”.
Rzeczownik radio odmienia się przez przypadki klasycznie w liczbie pojedynczej:
M. radio,
D. radia,
C. radiu,
B. radio,
Msc. radiem,
N. radiu,
W. radio!
^^
Jak powinno się napisać:
- „łamią sobie głowę, jakby tu uatrakcyjnić podróż” czy „łamią sobie głowę, jak by tu uatrakcyjnić podróż”
- „nie jest to takie proste, jakby się wydawało” czy „nie jest to takie proste, jak by się wydawało”?
W pierwszym przypadku proszę napisać:
„Łamią sobie głowę, jak by tu uatrakcyjnić podróż.”,
zaś w drugim:
„Nie jest to takie proste, jakby się wydawało.”
^^
Czy poprawnie mówi się, że jakiś środek jest „udrożniający” czy „udrażniający”?
Poprawna jest tylko wersja: „udrożniający”.
^^
Która z form odmiany jest prawidłowa: ulica Hauke Bosaka czy też Haukego Bosaka?
Zasada naczelna języka polskiego w odniesieniu do nazwisk (także obco brzmiących) mówi, że jeśli możemy je odmienić według polskich grup deklinacyjnych, robimy to. Tutaj sugerujemy więc: ulica Haukego-Bosaka.
Proszę jednak pamiętać, że to nazwisko piszemy z łącznikiem. Hauke to nie imię Bosaka, ale pierwszy człon jego nazwiska (Józef Hauke-Bosak).
^^
Czy sformułowanie „w przeciwności do kogoś, czegoś” jest równie poprawne jak „w przeciwieństwie do kogoś, czegoś”? Czy można je traktować jako formy oboczne?
Pierwsze ze sformułowań jest niepoprawne. Możemy powiedzieć (i napisać) jedynie „w przeciwieństwie do kogoś, czegoś”. Słowo 'przeciwność' oznacza co innego niż 'przeciwieństwo'.
Przeciwność to niesprzyjająca okoliczność, którą napotykamy, dążąc do czegoś np.: Chciał studiować w Warszawie, ale spotkał na swej drodzy liczne przeciwności, wśród nich brak pieniędzy na mieszkanie w stolicy.
'Przeciwieństwo' to odwrotność czegoś, cecha, fakt lub działanie, będące w opozycji, np. W przeciwieństwie do mojego brata, nie lubię nurkowania.
^^
W związku z pojawiającymi się wątpliwościami co do odmiany wyrazu obuwie, bardzo proszę o odmianę tego rzeczownika przez wszystkie przypadki w liczbie pojedynczej i mnogiej. Czy sformułowania: „obuwie są dostępne” i „obuwie jest dostępne” są poprawne? Czy należy powiedzieć: „obuwie, których” czy raczej „obuwie, którego”?
Moje drugie pytanie dotyczy stosowania dużej litery na początku pierwszego zdania w liście, jeżeli po pozdrowieniu: „Witam serdecznie” pojawia się przecinek. Nie kończymy go kropką, więc czy następny wyraz należy zaczynać od dużej litery?
1. Obuwie to rzeczownik liczby pojedynczej, choć znaczeniowo używany jest zarówno w odniesieniu do jednej pary butów, jak i wielu par. W związku z tym nie możemy go odmienić w liczbie mnogiej. A oto prawidłowa odmiana:
M. obuwie
D. obuwia
B. obuwie
C. obuwiu
N. obuwiem
Msc. obuwiu
W. obuwie!
Zawsze więc powiemy: „obuwie jest dostępne” i „obuwie, którego”.
Mówimy o obuwiu w dobie, gdy słowo obuwie wydaje się nieco skromne wobec mnogości stylów, modeli i materiałów, dlatego ulegamy tu pokusie podobnej do pokus pracowników firm wielu branż. Spotkamy się więc z ryzykami (choć ryzyko ma tylko l. poj.), mlekami (choć mleko jest tylko w l. poj.), odzieżami (choć w jęz. polskim istnieje tylko odzież). Przykładów jest więcej.
Piszemy i mówimy: różne style obuwia, różne modele obuwia, modele obuwia z linii letniej... itp. Nie piszemy: obuwia zimowe, obuwia skórzane. To poważny błąd gramatyczny!
2. Nie jest w tym miejscu potrzebna duża litera. Po przecinku, zgodnie z zasadami polskiej interpunkcji, stosujemy małą literę.
Kiedyś po powitaniu stosowano w listach zwyczajowo wykrzyknik (Szanowna Pani!) i wtedy na początku listów były wielkie litery. Zwyczaje zmieniły się, głównie za sprawą poczty e-mailowej. Współczesny przecinek po powitaniu implikuje początek treści listu małą literą.
^^
Jeśli ktoś złamał prawo to mówi się, że „prawo zostało złamane”. A gdy ktoś obszedł prawo to „prawo zostało...?”
Taka forma po prostu nie istnieje. Nie wszystkie sformułowania w stronie czynnej możemy automatycznie zamieniać na stronę bierną.
Jeśli język nie proponuje prawidłowej formy, musimy użyć innego sformułowania.
Można powiedzieć „ktoś obszedł prawo” w stronie czynnej, choć właściwie jest to określenie potoczne i w sytuacjach oficjalnych oraz na piśmie nie powinno się go używać wcale.
^^
Czy można bisować dwukrotnie, skoro bis znaczy: dwukrotnie, powtórnie, jeszcze raz?
W warstwie znaczeniowej słowa „bisować” mieści się rzeczywiście owo „bi”, czyli podwójność.
Z drugiej strony jednak, będąc na koncertach, spotykamy się często z sytuacją, gdy występ artystów tak spodobał się publiczności, że po pierwszym utworze na bis... był drugi – też na bis. Jeśli tak było – to w rzeczywistości artysta bisował dwukrotnie.
Mamy tu więc do czynienia z sytuacją, w której „bisowaniem” nazywamy powtórzenie części występu ku uciesze publiczności, a jeśli nastąpiło to dwa razy – mogło być dwukrotne. I nie jest to błąd pod względem logicznym, choć na pierwszy rzut oka wydaje się być pleonazmem.
^^
Ostatnio nagminnie używa się określenia „we krwi” – ilość alkoholu we krwi, badanie cholesterolu we krwi, zarazki we krwi, oznaczenie cukru we krwi, toksyny we krwi…
Mnie to razi estetycznie i wolałbym napisać we wszystkich tych przypadkach po prostu: w krwi. Jak jest poprawnie?
Określenia „we krwi” używa się na tej samej zasadzie, na jakiej piszemy: „wolałbym napisać we wszystkich formach”, a nie „w wszystkich formach”.
Mamy tu do czynienia ze zrostem dwóch spółgłosek, dlatego dołączamy do przyimka samogłoskę „e”, ułatwiającą czytanie i wymowę. I nie ma w tym błędu.
Napisanie „w krwi” nie będzie błędem, ale osoba, która przeczyta ten tekst (zwłaszcza na głos), będzie miała kłopoty fonetyczne.
^^
Czy jeśli coś „potrafi zdziałać cuda”, można też powiedzieć, że coś „działa cuda”?
Ktoś mi zarzucił, że nie można powiedzieć w ten sposób. Czy łączliwość tego związku jest aż tak silna, że nie można użyć sformułowania „działać cuda”? Dla przykładu: „nasza metoda potrafi zdziałać cuda”, ale już nie „nasza metoda działa cuda”?
Związki frazeologiczne (bo o nich tu mowa) mają to do siebie, że nie są modalne, poza odmianą fleksyjną, która czasem jest możliwa. Dlatego, jeśli chcemy je zmieniać na własną rękę, musimy być przygotowani na słowa krytyki osób, które bardzo dbają o poprawność języka.
Oczywiście są takie obszary jak żart językowy, neologizmy czy językowa fantazja każdego z nas jako użytkownika polszczyzny. Jeśli więc zmienia Pani stały związek tylko w potocznej rozmowie – dramat się nie dzieje, choć popełnia Pani błąd frazeologiczny. Natomiast w wypowiedziach na piśmie i szerszym forum rozmów obowiązują ścisłe reguły poprawności językowej.
^^
Jaka jest prawidłowa forma zapisu skrótu „mój telefon wewnętrzny”:
- tel. wew. 23
- telef. wewn. 23.
Czy obie formy są prawidłowe, czy jedna z nich? A może jeszcze inaczej?
Zdecydowanie sugerujemy użycie pierwszej wersji, tzn. „tel. wew.”, druga wersja jest skrótem nieprawidłowym.
^^
Jaka jest poprawna forma dla rzeczownika liczby mnogiej „płytki”: „Nie zapomnij wybrać płytek do łazienki” (nie zapomnij wybrać – kogo?, czego? płytek) czy raczej „Nie zapomnij wybrać płytki do łazienki”(nie zapomnij wybrać – kogo?, co? – płytki)?
Po przeczeniu powinno się używać dopełniacza (kogo?, czego?), nie zaś biernika (kogo?, co?). Najlepiej byłoby to zdanie sformułować następująco: „Nie zapomnij o wybraniu płytek do łazienki”.
^^
Mam problem z podpisami pod zdjęcia. Czy na końcu tych, bądź co bądź zdań,
powinno się stawiać kropkę, czy nie? Jak wygląda sprawa, gdy podpis składa się
z dwóch zdań? To pierwsze zawsze zakończone jest kropką, a co z drugim?
Redakcje stosują rozmaite rozwiązania. Jednak najczęściej nie stawiamy kropek w podpisach pod zdjęciami. Jeśli podpis składa się z dwóch lub więcej zdań, te, które są wewnątrz podpisu, mają kropki, końcowe zaś nie. W tym przypadku nie przejmujemy się tą niekonsekwencją jako wynikiem przyjęcia pewnej określonej konwencji.
^^
Czy wyrażenie „południowy zachód” pisze się razem, czy osobno?
Są to dwa oddzielne słowa, a więc piszemy je tak, jak w pytaniu: „południowy zachód”. Natomiast przymiotnik od tego kierunku świata zapisujemy: „południowo-zachodni”.
Istnieje też określenie „południo-zachód”, które również zapisujemy z dywizem, a więc krótkim myślnikiem, nieoddzielonym spacjami.
^^
Jak napisać zdanie: „Zobowiązuję się do nierozpowszechniania, niepublikowania, niekopiowania, niewykorzystywania”?
To prawidłowy ortograficznie zapis. „Nie” z rzeczownikami pisze się łącznie, a więc: nierozpowszechnianie, niekopiowanie, niewykorzystywanie, a także: nieuczestniczenie, niedomaganie się, nieupominanie się.
^^
Tłumaczę z angielskiego na polski tekst o wydawnictwie. W tekście angielskim pojawia się słowo „flatplan”. Z kontekstu wynika, że jest to nazwa planu publikacji, na którym widać strony ułożone kolejno w ostatecznym kształcie i kolejności, w jakiej zostaną wydrukowane. Jak brzmi polski odpowiednik słowa „flatplan”? Zastanawiam się również, czy w żargonie redaktorskim funkcjonuje jeszcze jakaś inna nazwa?
Czy istnieje oficjalne słowo lub zwrot na określenie podpisu pod zdjęciem? Czy jest to po prostu właśnie „podpis pod zdjęciem”, czy też np. „komentarz do zdjęcia”, czy jeszcze inny zwrot?
Język polski nie przewiduje oddzielnego słowa, które byłoby odpowiednikiem angielskiego „flatplan”. W praktyce redakcyjnej używamy na określenie tego rodzaju konspektu słowa szpigiel, które – według mojej wiedzy – jest niemieckie.
Nie ma oddzielnego, jednego tylko słowa, nazywającego w polszczyźnie podpis pod ilustracją. Jest to może niewygodne w praktyce wydawniczej, ale tłumaczowi stwarza większe możliwości. Możemy więc napisać, tak jak Pani sugeruje: podpis pod zdjęciem, podpis do zdjęcia, komentarz do zdjęcia, opis zdjęcia, opis pod zdjęcie, itp.
^^
Jak napisać poprawnie zdanie: „By poznać Wasze opinie jeszcze lepiej…” czy „By poznać Wasze opinie jeszcze bardziej…”?
Sugerujemy wersję, która brzmi: „By poznać Wasze opinie jeszcze dokładniej...” lub „By jeszcze lepiej poznać Wasze opinie...”
^^
Jak lepiej napisać: zwiększam dodatek na 1000 zł czy do 1000 zł?
Prawidłowa forma tego sformułowania brzmi: zwiększam dodatek do 1000 zł (jeśli chodzi o zwiększenie dodatku, który wynosił np. 750 zł o 250 zł, a więc do kwoty 1000 zł).
Jeśli chodziło o zwiększenie dodatku o kwotę 1000 zł, należałoby napisać: zwiększam dodatek o 1000 zł.
^^
Jak powiedzieć poprawnie: „kompozycja olejów” czy „kompozycja olei”?
Obie przytoczone odmiany są poprawne. Rzeczownik 'olej' odmienia się według I deklinacji męskiej, w której dopełniacz liczby mnogiej ma końcówkę -i, ale Słownik Języka Polskiego podaje formę lm D z końcówką -ów na pierwszym miejscu.
^^
Czy można użyć słowa „wystuknięta”? Czy to jest prawidłowa forma od czasownika „stuknąć” lub „wystukać”? To słowo zostało użyte w takim kontekście: „ta literka pomyłkowo mi się wystuknęła” (chodzi o klawiaturę komputera).
Przytoczona forma językowa jest nieprawidłowa. W tym przypadku powinno się użyć słowa: „wystukana”. Natomiast w tym zdaniu nie ma ani słowa „wystuknięta”, ani „wystukana”. Jest czasownik „wystukać”, odmieniony błędnie.
Prawidłowo to zdanie brzmiałoby: „Ta litera omyłkowo mi się wystukała”.
^^
Mam pytanie dotyczące pisowni wyrażeń w zdaniu:
Brał udział „w konkursie”, jest zdobywcą nagrody „na konkursie”, otrzymał nagrody „na konkursie”? Jak poprawnie powinno brzmieć wyrażenie w przypadku festiwalu? Uczestniczył w festiwalu, zdobył nagrodę na festiwalu (w festiwalu)? I ostatnie: jest wykładowcą „na uczelni” czy „w uczelni”, studiował „na akademii/uniwersytecie” czy „w akademii”?
Prawidłowa forma: brał udział „w konkursie”, zdobył nagrodę „w konkursie”. Nie ma tu innej możliwości prawidłowego użycia przyimka. W przypadku festiwalu: brał udział „w festiwalu”, zdobył nagrodę „na festiwalu”.
Studiować można „na uczelni” albo „na uniwersytecie”, ale w przypadku akademii jest już inaczej. Mówimy: studiował „w akademii”, sformułowanie „na akademii” jest dopuszczalne, ale mniej poprawne.
Jeśli chodzi o wykładanie na uczelni, można powiedzieć: jest „wykładowcą uczelni” albo jest „wykładowcą na uczelni”. I dalej: jest „wykładowcą na uniwersytecie”, jest „wykładowcą uniwersytetu”. I w końcu: jest „wykładowcą w akademii” lub „wykładowcą akademii”.
^^
W naszej branży, a zatem – w konsekwencji – także w naszym biuletynie wewnętrznym, często używamy słowa implementacja. Czy można wiedzieć, skąd ono pochodzi, co dokładnie oznacza i czy można je zastąpić jakimś równorzędnym polskim słowem?
Implementacja to słowo pochodzące z łaciny, które stosować można w dwóch znaczeniach: informatycznym i jako pojęcie z zakresu teorii decyzji (a więc stosowane w: matematyce, psychologii, zarządzaniu i politologii).
W znaczeniu pierwszym to informatyczny proces wdrożenia abstrakcyjnego systemu lub programu w konkretny komputer lub program. Implementacja ma na celu zintegrowanie nowego systemu z ważnymi procesami w przedsiębiorstwie, by poprawić funkcjonowanie firmy.
Implementacja w teorii decyzji to część procesu decyzyjnego, polegająca na urzeczywistnieniu podjętej decyzji.
W biuletynach panuje moda na to słowo. Często jest optymalnym określeniem i nie warto go uparcie tłumaczyć na polski. Jeśli jednak ma to swoje uzasadnienie, warto je zastąpić innymi słowami: wprowadzenie, wdrożenie, zastosowanie, realizacja w praktyce.
Trzeba pamiętać, że nawet w sytuacji, gdy wszyscy czytelnicy doskonale znają znaczenie jakiegoś zapożyczenia, zdecydowanie łatwiej przyswaja im się słowa rodzime. Ma to wpływ na jakość odbioru i ocenę przydatności publikowanego w biuletynie artykułu.
^^
W okresie świątecznym zawsze mamy w naszej firmie kłopot dotyczący pisowni rozmaitych słów związanych ze świętami. Czy Wesołych Świąt zawsze trzeba pisać dużymi literami? Jak zapisuje się inne tego typu sformułowania?
Jeśli chodzi o życzenie Wesołych Świąt, piszemy je wielkimi literami ze względów uczuciowych i grzecznościowych. A więc, jeśli zamieszczają Państwo te życzenia w piśmie dla pracowników czy partnerów i klientów, zdecydowanie rekomendujemy użycie tu wielkich liter.
Nazwy świąt i dni świątecznych także zawsze piszemy wielkimi literami, a więc m.in.: Nowy Rok, Boże Narodzenie, Gwiazdka, Wielkanoc, Popielec, Środa Popielcowa, Wielki Tydzień, Wielki Czwartek, Wielki Piątek, Wielka Sobota, Wszystkich Świętych. Natomiast nazwy obrzędów, zabaw i zwyczajów piszemy małymi literami. Mamy więc: tłusty czwartek, andrzejki, mikołajki, dożynki, dyngus, oczepiny, walentynki (tak!), zaręczyny.
Zdajemy sobie sprawę, że obecnie powszechnie stosowane i bardzo modne jest używanie wielkich liter wszędzie, gdzie to tylko możliwe. Najczęściej widzimy to w reklamach i tekstach promocyjnych. Język się zmienia, a tu wyraźnie widoczny jest wpływ języków firm macierzystych koncernów, które zamawiają te reklamy. Póki jednak jesteśmy w stanie nad tym panować, starajmy się w naszych gazetach używać prawidłowych form.
^^
Często słyszę stałe zwroty w niecodziennych formach: np. zamiast „mam tego po same uszy” – „mam tego wkoło uszu” albo zamiast „cierpiał męki Tantala” – „miał męczarnie Tantala”. Czasami mój znajomy mówi także „Było tam tak zimno, że to poezja”, a chyba zwrotem „to poezja” określa się raczej pozytywne i piękne wydarzenia? Proszę o odpowiedź, na ile poważne to błędy i czy można je tolerować (przynajmniej w mowie)?
Przysłów, powiedzonek i stałych związków frazeologicznych powinno się używać w prawidłowych brzmieniach. A to dlatego, że chociaż używające ich błędnie osoby na ogół w końcu zrozumiemy dobrze, takie burzenie tradycji językowej może prowadzić do semantycznych nieporozumień. Najlepszym przykładem jest używanie przez owego znajomego zwrotu, zarezerwowanego do określania rzeczy pięknych, dla oddania wrażeń zupełnie nieprzyjemnych. Można by pomyśleć, że owemu znajomemu niska temperatura bardzo odpowiadała i dlatego użył właśnie takiego zwrotu.
A więc nieprawidłowe użycia stałych złożeń znaczeniowych są błędami językowymi – nie tak może rażącymi jak błędy ortograficzne w piśmie czy gramatyczne w mowie, ale jednak błędami. Niestety, coraz mniej ludzi na tyle dobrze zna polszczyznę, aby używać prawidłowo i świadomie całego jej bogactwa frazeologicznego. Na pewno świetnym treningiem dla intelektu jest w tej materii lektura dobrej literatury, bogatej w użycia tego rodzaju sformułowań.
^^
Często spotykam się z opinią, że pisanie daty w sformułowaniu np.
„Dnia 15 września br. obradowała Rada Nadzorcza” jest błędne. Jak powinien wyglądać poprawny zapis?
Taki zapis daty jest jakby żywcem skopiowany ze stenotypicznego zapisu spotkania tejże rady. Jeżeli chcemy, aby nasz przekaz lepiej trafiał do czytelników, był mniej oficjalny, a bliższy naszych wspólnych spraw, piszmy:
• zamiast: „Dnia 15 września br. odbyło się spotkanie Rady Nadzorczej”,
• w następujący sposób: „Spotkanie Rady Nadzorczej odbyło się 15 września tego roku.”
lub
• zamiast „W dniach 12-14 listopada br. spotkaliśmy się na wyjeździe integracyjnym w Słupsku.”,
• w następujący sposób: „Nasz wyjazd integracyjny był okazją do spotkania w Słupsku między 12 a 14 listopada.”
Wszyscy na pewno będą pamiętać, który to był rok.
^^
Czy w zestawieniu znaków w rodzaju:
?”.
!”.
...”.
powinna być kropka na końcu, czy należy uznać ją za zbędną (nadmiarową)?
Są różne zdania i różne słowniki wskazują inaczej. Proszę o podanie swojej interpretacji zagadnienia lub podanie jednoznacznego rozstrzygnięcia. Np. w zadaniu:
Wspominając minione lata, moglibyśmy powtórzyć za Gałczyńskim: „Ile razem dróg przebytych? Ile ścieżek przedeptanych?”.
kropka na końcu chyba jest zbędna?
Diabeł tkwi tutaj w szczegółach, jeśli chodzi o poruszony problem, wszystko zależy od konkretnego przypadku.
W przykładzie, który jest tutaj przywołany, kropka jest jak najbardziej na miejscu. Znaki zapytania umieszczone są bowiem wewnątrz cudzysłowu, należą do cytatu. Natomiast zdanie główne ma charakter orzekający, nie jest zdaniem pytającym. Dlatego tutaj kropka na końcu musi pozostać.
Polecam Panu lekturę „Słownika interpunkcyjnego języka polskiego” Jerzego Podrackiego. Może Pan także zajrzeć do tekstu poradnikowego pod tytułem „Cudzysłów – nasz czy cudzy?”
^^
Jak pisać daty?
22.07.1944
22.VII.1944 r.
22. lipca 1944 r.
Poprawny zapis jest następujący:
22.07.1944
22 VII 1944 r.
22 lipca 1944 r.
^^
W naszym biuletynie od lat podczas opisywania firmowych wydarzeń, w których biorą udział ważne osobistości, piszemy ich funkcje i tytuły naukowe (Dyrektor, Profesor) dużą literą. Ostatnio ktoś zwrócił nam uwagę, że to jest błąd. Jak jest naprawdę?
Według obowiązujących zasad polskiej ortografii rzeczywiście takie słowa, jakimi są nazwy godności (prezydent, premier, minister, prezes, dyrektor) oraz tytuły naukowe i zawodowe (magister, profesor, inżynier) pisać należy małą literą. Jednak istnieje (również w słownikach ortograficznych) wzmianka, iż dopuszczalne jest użycie wielkiej litery ze względów uczuciowych i grzecznościowych, zależne indywidualnie od piszącego. Jeżeli od wielu lat stosują Państwo wielkie litery jako wyraz szacunku dla tych osób – być może nie warto tego nagle zmieniać. Proszę jednak nie zapominać, że biuletyn to słowo pisane, prasa – należałoby więc przyjąć jako regułę standardy ogólne, dotyczące wszystkich piszących w języku polskim. W tym przypadku – poprawną ortografię języka polskiego.
^^
Przygotowując ulotkę, natrafiliśmy na problem językowy: przeciwgrzybiczne czy przeciwgrzybicze? W różnych słownikach znaleźliśmy różne wersje…
Państwa problem wyniknął z bogactwa słowotwórczego języka polskiego. Nazywając specyfik, który ma działać przeciw grzybicy, odkrywamy dwie, równowrzędne – jak można sądzić – wersje.
Jednak dominująca w języku polskim reguła tworzenia przymiotników określających środki przeciwdziałające czemuś wskazuje zdecydowanie na wersję przeciwgrzybiczy – przeciwdziałający grzybicy, leczący grzybicę, podobnie jak np. przeciwgruźliczy (nie zaś przeciwgruźliczny) czy przeciwlotniczy (a nie przeciwlotniczny).
^ Powrót do góry ^
Bardzo proszę o odpowiedz, czy przecinki w zdaniu: „Z okazji zbliżających się Świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku, naszym stałym oraz nowym klientom, życzymy wszystkiego najlepszego” wstawione są poprawnie.
W przytoczonym zdaniu w ogóle nie trzeba stawiać przecinków. Jest to pojedyncze zdanie obudowane okolicznikami i dopełnieniami. Warto natomiast w tej formułce życzeń użyć dużej litery w słowie „Klientom”. Na pewno, życząc im dobrych Świąt i Nowego Roku, odnoszą się do nich Państwo z pewną dozą szacunku, która uzasadnia taką ortografię.
Zdanie wyglądałoby więc tak:
Z okazji zbliżających się Świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku naszym stałym oraz nowym Klientom życzymy wszystkiego najlepszego.
^^
Czy poprawne są formy:
„Czekają mnie tylko sesja i egzaminy.”
„Rozmawialiśmy o poezji i liryce Norwida”
Wydaje mi się, że zestawienie tych wyrazów jest błędne.
W zdaniach, o które Pani pyta, mamy do czynienia z tzw. tautologiami, zwanymi też potocznie „masło maślane”. Przecież egzaminy to część sesji, a poezja to liryka.
Pani intuicja była słuszna. Wystarczy powiedzieć „Czeka mnie tylko sesja”, „Rozmawialiśmy o liryce Norwida”.
^^
Mam pewne wątpliwości w użyciu związków frazeologicznych. Czy można powiedzieć w ten sposób: „Biegały po mnie mrówki”? Czy jest to błąd, spotkałam się bowiem tylko ze sformułowaniem „Chodziły po mnie mrówki”.
Drugi związek „męki Tantala” wydaje mi się źle użyty w zdaniu:
Oglądałam książkę, swoją nagrodę za całoroczne męki Tantala w szkole. Brzmi to jakoś nieporęcznie. Czy mogli by Państwo rozwiać moje wątpliwości?
W pierwszym przypadku nie mamy do czynienia ze związkiem frazeologicznym bardzo „sztywnym” i często używanym właśnie w tej koniecznie, a nie innej formie. Myślę więc, że te mrówki mogą i chodzić, i biegać, i przebiegać – nie będzie to błąd. W drugim przypadku faktycznie wyrażenie „męki Tantala” zostało użyte w niewłaściwym kontekście. Proszę sięgnąć do mitologii i przypomnieć sobie, na czym polegały męki Tantala – wtedy stanie się jasne, dlaczego raczej nie doznaje ich się w szkole.
^^
Czy należy stawiać przecinek po wyrażeniach typu:
Zgodnie z art. 4…
Na zasadzie wyjątku od par. 1…
Niezależnie od wyników końcowych…
Po wszystkich wymienionych przez Panią początkach zdań nie ma konieczności używania przecinka. Jeśli się go tam stawia, wynika to raczej z przesłanek logicznych, a nie interpunkcyjnych, ale w tym przypadku trzeba by zanalizować całe zdanie, nie zaś sam jego początek.
^^
Czy można używać zwrotu, mówiąc np.: „Dziś ciepło!” zamiast „Dziś jest ciepło.” Np. oglądając obraz w galerii: „Piękny!” zamiast „Ten obraz jest piękny.” Zaznaczam, że chodzi mi o język mówiony i wiem też, iż powinno mówić się pełnym zdaniem, ale czy dopuszczalne są stwierdzenia bez wyrazu „jest”. Wydaje mi się, że jest to sposób wypowiedzi przedstawiający sytuację bardziej emocjonująco.
I jeszcze jedno – czy poprawne jest stwierdzenie „spojrzeli się za siebie”. Już tłumaczę sytuację – jechałem z żoną samochodem i z naprzeciwka jechali znajomi, którzy zobaczyli nas w momencie, kiedy ich mijaliśmy. Obrócili głowy, bo ja to widziałem w lusterku i powiedziałem wtedy żonie, że „oni” spojrzeli się za siebie. Czy jest to dopuszczalne stwierdzenie?
Pierwsza poruszona kwestia jest dość oczywista. Oczywiście w potocznej mowie możemy się porozumiewać równoważnikami zdań (wypowiedzi bez orzeczenia), pojedynczymi słowami z wykrzyknikiem. Są one na ogół przez odbiorców dobrze rozumiane i raczej nikt nie odbiera ich jako błędów językowych.
W drugim przypadku proponowane przez nas wersje to: „Oni się obejrzeli” lub „Oni spojrzeli za siebie”. Czasownik „spojrzeć” nie jest czasownikiem zwrotnym.
^^
Mam pytanie dotyczące użycia zwrotu „Proszę Panią”. Czy poprawne jest użycie tego zwrotu jako „przerywnika” w zdaniu? Np. Proszę Panią, ale czy Pani przesłała dowód wpłaty?
Mam z tym zwrotem „problemy”. Jestem pracownikiem infolinii i zarzucono mi błędy językowe w rozmowie z klientami (chodzi o użycie ww. zwrotu).
Forma „Proszę Panią” jest prawidłowa tylko w sytuacji, gdy mówimy np.: „Proszę Panią o podanie numeru telefonu”, czyli prosimy jakąś panią o coś. W sytuacji, gdy chcemy użyć formy grzecznościowej, zawsze mówimy: „Proszę Pani”.
^^
Czy można odmieniać wyraz wideo?
Wyraz „wideo” jest nieodmienny bez wyjątków.
^^
Które ze zdań jest poprawne?
„Udzielam Panu kary upomnienia”.
„Udzielam Panu karę upomnienia”.
Czasownik „udzielać” łączy się z dopełniaczem. W tym przypadku prawidłowa byłaby forma „udzielam kary”.
Sugerowałabym jednak używać tutaj raczej sformułowania: „Karzę Pana upomnieniem” lub „Zostaje Pan ukarany upomnieniem” albo po prostu: „Upominam Pana”.
Konstrukcja językowa „Udzielam Panu kary upomnienia” jest nieprawidłowa.
^^
Chciałbym zapytać, czy poprawne są zdania typu:
„Celem jest zwalczanie i zapobieganie terroryzmowi”.
„Do jego obowiązków należy tworzenie, kontrolowanie i zarządzanie systemem”.
Wydaje się, że zdania w tej formie naruszają zasadę związku zgody (tworzyć co?, zarządzać czym?), ale czy takie użycie nie jest dopuszczalne, choćby ze względów praktycznych?
Jest właśnie tak, jak Pan sądzi. Czasem przy wymienianiu np. kilku funkcji czegoś lub kogoś uzgadniamy orzeczenie jedynie z ostatnim z rzeczowników, właśnie ze względów praktycznych i wtedy nie jest to błąd.
Jednak pierwsze z przytoczonych przez Pana zdań można sformułować inaczej: „Celem jest zwalczanie terroryzmu i zapobieganie mu”.
^^
Proszę o wyjaśnienie zasad łącznej i rozdzielnej pisowni wyrazów ze słówkiem „poza”. Mam np. wątpliwości czy powinnam napisać „poza projektowy” czy też „pozaprojektowy”.
W języku polskim wszystkie przedrostki – rodzime i obce – pisze się łącznie w wyrazami pospolitymi, np. anormalny, międzyludzki, nadodrzański, podbramkowy, przeciwciało, pozakulisowy, wokołoziemski itp., a zatem także: pozaprojektowy.
^^
Hodowcy i miłośnicy koni arabskich używają czasem przymiotnika „charyzmatyczny” w odniesieniu do niektórych, szczególnie pięknych przedstawicieli rasy. Mają przy tym na myśli konia, który porusza się żwawym, zdecydowanym krokiem, dumnie wygina szyję, śmiało spogląda wokół, często przy tym rży, jakby ogłaszał całemu światu, że oto idzie „król stajni”, świadomy swojej urody i siły. Zarówno sylwetka takiego konia, jak i sposób zachowania są charakterystyczne. W środowisku miłośników koni arabskich określenie „charyzmatyczny” stanowi element żargonu – jest zrozumiałe i kojarzy się jednoznacznie.
Moje wątpliwości budzi jednak stosowanie tego określenia w stosunku do zwierzęcia, a nie osoby. Czy jest dopuszczalne jego używanie w opisanym kontekście? Jeśli tak, to czy można śmiało skorzystać z niego w tekście artykułu (w prasie fachowej), a nie jedynie w mowie potocznej?
Określenie „charyzmatyczny” zwykliśmy wiązać z osobami.
Słownik języka polskiego podpowiada nam jednak, że „charyzmatyczny” to znaczy: „związany z charyzmatem, obdarzony charyzmą”.
Z kolei jedno ze znaczeń słowa „charyzma” (przenośne) jest według wspomnianego słownika następujące: „szczególe piętno, znamię, znak wyróżniający”.
Jeśli więc wyprowadzimy z tych słownikowi definicji logiczne rozumowanie, koń charyzmatyczny byłby to taki koń, który nosi jakieś szczególne, wyróżniające go cechy.
Dlatego z całą pewnością może Pani używać takiego przymiotnika w odniesieniu do niezwykłych arabów, tym bardziej, że jak Pani wspomniała, teksty, w których ich Pani użyje, przeznaczone są dla osób znających i rozumiejących to określenie właśnie w taki sposób.
^^
Czy są reguły dotyczące form grzecznościowych przed imieniem
i nazwiskiem adresata listu na kopercie? Jaka jest najbardziej elegancka forma? Chodzi o adresowanie listów.
Pan prof. Jan Kowalski
czy
Sz. P. prof. Jan Kowalski,
a może
W. Pan prof. Jan Kowalski?
Spór na ten temat co jakiś czas odżywa i nie potrafimy znaleźć zaleceń językoznawców w tej sprawie. Być może wszystkie te formy zależą jedynie od woli i przyzwyczajeń nadawcy?
Jeśli chcą Państwo stosować formę bardzo elegancką, w adresie tytuły i nazwisko powinny wyglądać następująco:
Szanowny Pan
Profesor Jan Kowalski
(czyli żadnych skrótów – wszystkie słowa w pełnej wersji).
Jeśli zdecydowani są Państwo posłużyć się skrótami, początek adresu powinien wyglądać tak:
Sz. P.
Prof. dr hab. Jan Kowalski.
^^
Czy poprawne jest stwierdzenie „zbierać najlepsze żniwa”, czy jednak powinno ono brzmieć: „zbierać najlepsze żniwo”? Konkretnie dotyczy to zdania, które traktuje o sytuacji, iż tylko postępując w określony sposób możesz zebrać najlepsze, i właśnie: żniwa czy żniwo?
Proszę o wskazanie poprawnej formy i odpowiedź, czy forma druga wówczas jest choćby „do przyjęcia”?
Określenie „zbierać najlepsze żniwo” jest związkiem frazeologicznym języka polskiego. Tego rodzaju sformułowania mają to do siebie, że należy ich używać właśnie w tej, a nie innej formie, natomiast wariacje na ich temat są błędami językowymi.
Czasem świadomie łamiemy związki frazeologiczne, np. dla uzyskania efektu humorystycznego. W tym przykładzie trudno jednak znaleźć uzasadnienie, dla którego interwencja w stały związek miałaby jakiś sens logiczny.
^^
Nurtuje mnie prosta kwestia ortograficzna związana z pisownią łączną bądź oddzielną wyrazu „nowo otwarty”.
W słowniku ortograficznym znalazłam pisownię oddzielną, także moje „wyczucie ortograficzne” podpowiadało mi pisanie tych wyrazów osobno. Jednak dla upewnienia się przejrzałam wiele stron www, gdzie różne firmy zapraszały do swoich nowo…otwartych oddziałów, sklepów itp. Stosowały pisownię raz łączną, raz oddzielną.
Dlatego dalej mam wątpliwości, jak wyrażenie to powinno być pisane – razem czy osobno? A może obie formy są dopuszczalne?
Słowniki języka polskiego podają obowiązującą pisownię po to, żebyśmy korzystając z naszego języka, nie popełniali błędów. Jak wiadomo, są sytuacje, w których ludzie przekraczają różne zasady, czasem dużo poważniejsze niż reguły ortografii.
W internecie aż roi się od najróżniejszych błędów; nie tylko ortograficznych, ale i merytorycznych, dlatego nigdy nie należy tego medium informacyjnego traktować jako „ostatecznej instancji”.
Reguła dotycząca pisowni słów takich jak „nowo otwarty” brzmi następująco:
wyrażenia, w których pierwszy człon jest przysłówkiem, a drugi jest imiesłowem odmiennym lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek, traktuje się jako zestawienia i pisze oddzielnie.
Przykłady: cicho pisząca (maszyna), daleko idący (wniosek), dziko rosnący, jednakowo brzmiący, świeżo malowany, wysoko kwalifikowany, zdalnie sterowany, nowo powstający, nowo mianowany, nowo przyjęty, wreszcie: nowo otwarty.
^^
Czy w zdaniu „Nie ważne jaką firmę prowadzisz – zasługujesz na poranną kawę” wyrażenie „nie ważne” może być pisane rozdzielnie?
Przysłówki utworzone od rzeczowników (ważny – ważne) z partykułą 'nie' piszemy zawsze łącznie, bez względu na to, jaką rolę pełnią one w zdaniu. Jeśli więc to zadnie ma być zgodne z zasadami polskiej ortografii, nie można napisać „nie ważne” rozdzielnie, bo będzie to błąd.
^^
Jak prawidłowo podzielić wyraz „poduszka”: po-duszka czy pod-uszka?
Wyraz „poduszka” dzielimy następująco: po - dusz - ka. Innej możliwości nie ma.
^^
|
|
Sonda Agape |
Czy w Państwa biuletynie jest miejsce na lżejsze tematy (hobby, sport, kultura, rozrywka, kulinaria)? |
|
|
|
|
Copyright © by Agape. Wszystkie prawa zastrzeżone 